Jaskinia Raj jest typową jaskinią krasową rozwiniętą w wapieniach. Choć niewielka, wyróżnia się wśród polskich jaskiń bogatą i dobrze zachowaną szatą naciekową. Należy do nielicznych w kraju jaskiń oświetlonych elektrycznie (oświetlenie światłowodowe) i udostępnionych do zwiedzania pod opieką przewodnika.
Przyroda
-
Jaskinia Raj -
Rezerwat "Barania Góra"Rezerwat o powierzchni 82,09 ha, utworzony w 1993 roku. Cel ochrony: "Zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i turystycznych naturalnych zróżnicowanych zbiorowisk leśnych i występującego tu bluszczu pospolitego".
-
Rezerwat "Karczówka"Rezerwat krajobrazowy został utworzony w roku 1953 na pow. 26,62 ha. Karczówką nazywa się wysoka, skalista, drzewami po większej części iglastymi pokryta góra, leżąca ok. 4 kilometrów na zachód od centrum od Kielc. Jest ona jedynym wśród kieleckich rezerwatów, rezerwatem krajobrazowym. Trzeba jednak zauważyć że obszar zajmowany przez Karczówkę i okoliczne wzniesienia zapisuje się jednocześnie w sposób znaczący w historii eksploatacji kruszców.
-
Rezerwat "Białe Ługi"Rezerwat przyrody o powierzchni 408,44 ha, jeden z największych na terenie Gór Świętokrzyskich. Jest to kompleks torfowisk śródleśnych różnych typów i w różnych stadiach rozwoju z ciekawymi zespołami roślinności bagiennej.
-
Rezerwat "Biesak-Białogon"Rezerwat częściowy, pow. 13,08 ha, utworzony w 1981 roku. Cel ochrony: "Zachowanie i ochrona wychodni skał ordowickich i kambryjskich".
-
Rezerwat "Bukowa Góra"Rezerwat częściowy, pow. 34,80 ha, utworzony w 1959 roku. Miejscowość Rączki, gmina Kluczewsko. Cel ochrony: "Zachowanie fragmentu lasu bukowego o charakterze pierwotnym z gatunkami roślin chronionych w runie".
-
Rezerwat "Dalejów"Rezerwat częściowy. pow.86,76 ha, utworzony w 1978 roku. Miejscowość Jastrzębie, gmina Bliżyn. Cel ochrony: "Zachowanie naturalnych wielogatunkowych drzewostanów z dużym udziałem modrzewia polskiego".
-
Rezerwat "Ciechostowice"Rezerwat częściowy, pow. 7,43 ha, utworzony w 1953 roku. Miejscowość Mroczków, gmina Bliżyn. Cel ochrony: "Zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych fragmentu lasu mieszanego z udziałem modrzewia polskiego występującego tu w różnych stadiach rozwoju, wskutek czego wytworzyły się szczególnie korzystne warunki do badań naukowych".
-
Rezerwat "Chelosiowa Jama"Rezerwat utworzony w 1997 roku, powierzchnia 25,83 ha. Miejscowość Jaworznia. Cel ochrony: "Zachowanie bardzo różnorodnych form krasu wraz z najdłuższym w regionie świętokrzyskim systemem jaskiniowym".
-
Rezerwat "Cisów" im. prof. Zygmunta CzubińskiegoRezerwat częściowy, pow. 40,58 ha, utworzony w 1970 roku. Miejscowość Cisów, gmina Daleszyce. Cel ochrony: "Zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych fragmentu lasu mieszanego o charakterze pierwotnym w Górach Świętokrzyskich".
-
Rezerwat "Dziki Staw"Rezerwat częściowy, pow. 6,52 ha, utworzony w 1998 roku. Miejscowość Grobla, gmina Rytwiany. Cel ochrony: "Zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych ponad stuletnich drzewostanów modrzewiowych oraz jeziorka potorfowego z chronionymi gatunkami flory i fauny".
-
Rezerwat "Ewelinów"Rezerwat częściowy, pow. 14,89 ha, utworzony w 2006 roku. Miejscowość Ewelinów, gmina Łopuszno. Cel ochrony: "Zachowanie rzadkich i zagrożonych gatunków roślin naczyniowych".
-
Rezerwat "Gagaty Sołtykowskie"Rezerwat częściowy, pow. 13,33 ha, utworzony w 1997 roku. Miejscowość Wólka Plebańska, gmina Stąporków. Cel ochrony: "Zachowanie odsłonięć skał dolnojurajskich zawierających ważne okazy mineralogiczne, paleontologiczne a także różnorodne formy syderytu".
-
Rezerwat "Gaj"Rezerwat częściowy, pow. 5,90 ha, utworzony w 1959 roku. Miejscowość Sudół-Gaj, gmina Jędrzejów. Cel ochrony: "Zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych stanowiska storczyka obuwika (Cypripedium calceolus) występującego tu jako element runa leśnego w drzewostanie i w młodnikach dębowych".
-
Rezerwat "Góra Dobrzeszowska"Rezerwat częściowy, pow. 24,57 ha, utworzony w 1982 roku. Miejscowość Dobrzeszów, gmina Łopuszno. Dojście znakowanym szlakiem turystycznym koloru niebieskiego: Kuźniaki PKS - Góra Dobrzeszowska (5 km) - Gruszka - Jóźwików PKS - Węgrzyn - Grębosze - Mościska Małe - Mościska Duże - Sielpia Wielka (22 km).
-
Rezerwat "Góra Jeleniowska"Rezerwat częściowy, pow. 15,56 ha, utworzony w 1997 roku. Miejscowość Jeleniów, gmina Nowa Słupia. Dojście znakowanym szlakiem koloru czerwonego: Trzcianka PKS - Kobyla Góra - Paprocice - Góra Jeleniowska (6 km) - Szczytniak - Truskolaska - Gołoszyce PKS. Cel ochrony: "Zachowanie wychodni górnokambryjskich gruboławicowych piaskowców kwarcytowych w formie ostańcowych skałek, rozwalisk skalnych, terasów krioplancyjnych z rumowiskami skalnymi typu gołoborzy oraz naturalnego zbiorowiska Dentario Glandulosae Fagetum".
-
Rezerwat "Góra Miedzianka"Rezerwat o powierzchni 25,00 ha, utworzony w 1958 roku. Góra Miedzianka to charakterystyczne, widoczne z daleka wzniesienie o wysokości 356 m npm. Od XIV wieku wydobywano na Miedziance rudy zawierające ok. 50% miedzi.
-
Rezerwat "Góra Rzepka"Rezerwat o powierzchni 9,09 ha, utworzony w 1981 roku. Cel ochrony: "Zachowanie ze względów naukowych, dydaktycznych i krajobrazowych wychodni skał dewońskich oraz pozostałości historycznego górnictwa kruszcowego rud ołowiu".
-
Rezerwat "Góra Sieradowska"Rezerwat o powierzchnia 197,67 ha, utworzony w 1995 roku. Dojście znakowanym szlakiem turystycznym koloru niebieskiego z Bodzentyna - 4 km. Cel ochrony: "Zachowanie naturalnych wielogatunkowych zbiorowisk leśnych".
-
Góra ŻakowaDo rezerwatu można dotrzeć idąc na zachód od Zelejowej lub z drugiej strony na wschód od wsi Gałęzie. Obszar chroniony jako rezerwat „Góra Żakowa” ma powierzchnię 50,48 ha i został utworzony w 1999 roku. Obejmuje on środkową część Pasma Zelejowskiego ze znajdującymi się tu Górą Wsiową (367m n.p.m. ) i Górą Żakową ( 363 m n.p.m. ).


